George Antonopoulos Physiotherapist

ΕΠΙΛΗΨΙΑ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟ�£ ΓΕΩΡΓΙΟ�£ ΚΑΘΗΓΗΤΗ�£ ΠΑΝΕΠΙ�£ΤΗΜΙΟΥ METROPOLITAN HOSPITAL OF THE LONDON Για τον άνθρωπο, η αρρώστια είναι διαταραχή της ομαλής κατάστασης της υγείας του που εκδηλώνεται με ενοχλήσεις, φυσιολογικές και μορφολογικές αλλοιώσεις, περισσότερο ή λιγότερο σοβαρές. Ο γιατρός, για να την καταπολεμήσει και για να γιατρέψει τον ασθενή, πρέπει να γνωρίζει τις αιτίες. Η δουλειά του δεν περιορίζεται μόνο στο να εξουδετερώσει τις ενοχλήσεις, αλλά να διαγνώσει την αρρώστια που τις προκάλεσε και να εφαρμόσει την κατάλληλη θεραπεία. Καθήκον του γιατρού είναι να προλάβει τις αρρώστιες, και όχι μόνο να τις θεραπεύει. Ο αγώνας κατά των ασθενειών γίνεται σε εθνική και διεθνή κλίμακα. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Μία από τις πιο σχετικά συχνές νόσους σήμερα είναι η επιληψία. Υπολογίζεται ότι το 1% περίπου του πληθυσμού, που συνεχώς αυξάνεται, πάσχει από αυτή την νόσο, αν και συχνά η πάθηση δεν εκδηλώνεται κλινικά. Ακόμα άμα παρατηρήσουμε από το ποσοστό που αναφέραμε προηγουμένως, το μεγαλύτερο αντιστοιχεί σε παιδιά ηλικίας περίπου 6-15 χρονών. Έτσι, διαπιστώνουμε ότι εμφανίζεται σε σχετικά μικρή ηλικία. Τι είναι όμως στην πραγματικότητα η επιληψία; Τι είδους μορφές υπάρχουν και πώς αντιμετωπίζονται; Επιληψία είναι παροξυσμική και πρόσκαιρη διαταραχή της εγκεφαλικής λειτουργίας που εμφανίζεται ξαφνικά, παύει αυτόματα και έχει τάση να επαναλαμβάνεται. Η νόσος αποτελεί την κλινική εκδήλωση αυτόματης διέγερσης των νευρώνων. Η εκφόρτιση των νευρώνων μπορεί να παραμείνει εντοπισμένη, όπως συμβαίνει στην εστιακή επιληψία, ή να διαδοθεί σε ολόκληρο τον εγκέφαλο (γενικευμένη επιληψία). Το αίτιο της επιληψίας οφείλεται σε ποικίλα αίτια, όπως εγκεφαλικές κακώσεις κατά τον τοκετό, εγκεφαλίτιδες, τραύματα του κρανίου, αρτηριοσκλήρωση, όγκοι του εγκεφάλου κ.α. Υπάρχουν όμως και μορφές επιληψίας στις οποίες δε βρίσκεται καμιά ανατομοπαθολογική βλάβη. Η επιληψία μπορεί να εκδηλωθεί με τη μορφή της λεγόμενης «μεγάλης επιληπτικής προσβολής», η οποία εκδηλώνεται με απότομη απώλεια της συνείδησης και με παροξυσμό σπασμών: ο ασθενής πέφτει στο έδαφος, όλοι οι μύες εμφανίζουν τονική σύσπαση και μετά τριάντα δευτερόλεπτα αρχίζουν βίαιοι κλωνικοί σπασμοί που τινάζουν ολόκληρο το σώμα με ολοένα ταχύτερο ρυθμό. Γενικά, η κρίση διαρκεί λίγα λεπτά και ύστερα από βαθύ ύπνο ακολουθεί πλήρης ανάληψη του ατόμου. Μια άλλη κλινική μορφή της νόσου είναι η λεγόμενη «μικρή επιληπτική προσβολή». Το άτομο έχει στιγμιαία απώλεια της συνείδησης και μένει ακίνητο, διακόπτοντας την εργασία που εκτελούσε. Δεν εμφανίζονται κρίσεις σπασμών και η ανάνηψη είναι σχεδόν άμεση. Παραλλαγή της μικρής επιληπτικής προσβολής είναι η «ακινητική επιληψία» και η «μυοκλονική επιληψία», μορφές που εμφανίζονται σχεδόν αποκλειστικά στα παιδιά. Μερικές φορές η επιληψία μπορεί να εκδηλωθεί χωρίς σπασμούς, μόνο με ψυχικά συμπτώματα, όπως ξαφνικό και αδικαιολόγητο αίσθημα τρόμου, αποξένωση από το περιβάλλον, διαταραχές της προσωπικότητας ή με ιδιότροπη και παράλογη συμπεριφορά. Η διάγνωση της επιληψίας είναι αρκετά εύκολη σήμερα χάρη στην ηλεκτροεγκεφαλογραφία. Ένα από τα πιο συζητημένα προβλήματα είναι εκείνο της ενδεχόμενης πνευματικής έκπτωσης που μπορεί να προκαλεί η επιληψία. �£την πραγματικότητα το 80% των επιληπτικών έχει πνευματικό επίπεδο τέτοιο ώστε να μην αποτελεί εμπόδιο σε μια φυσιολογική κοινωνική ζωή. �£το υπόλοιπο 20% το μέγεθος της πνευματικής καθυστέρησης ποικίλλει και είναι ανάλογο με τη συχνότητα των κρίσεων και την πρωιμότητα της εμφάνισης. Πολλά έχουν γραφτεί σχετικά με την ύπαρξη μιας υποτιθέμενης επιληπτικής προσωπικότητας: συχνά υποστηρίχτηκε ότι οι επιληπτικοί παρουσιάζουν διαταραχές του χαρακτήρα και της συμπεριφοράς η οποία χαρακτηρίζεται από εγωκεντρισμό, θρασύτητα, υπερευαισθησία, νευρικότητα, εύκολους καβγάδες, πνευματική δυσκαμψία κ.α. Χωρίς αμφιβολία αν πολλά από τα χαρακτηριστικά αυτά παρατηρούνται μερικές φορές στους ασθενείς αυτούς, στην πραγματικότητα σημαντικός παράγοντας για την εμφάνιση τους αποδίνεται στον τύπο της διαπαιδαγώγησης που έχουν λάβει τα άτομα αυτά και στον τρόπο με τον οποίο το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον δέχτηκε την πάθησή τους. Όσον αφορά την επαγγελματική δραστηριότητα δεν υπάρχουν απόλυτες αντενδείξεις για τον επιληπτικό, αρκεί να τηρούνται ορισμένες προφυλάξεις για να αποφεύγονται επικίνδυνες για αυτόν καταστάσεις όπως π.χ. η οδήγηση αυτοκινήτου ή η αναρρίχησή του σε σκαλωσιές. Πολλά επίπεδα ιατρικής μπορούν να διαχωριστούν: • • επίπεδο 1: επιληψίες που δε δημιουργούν ιδιαίτερα προβλήματα. Μέριμνα σε ελεύθερο περιβάλλον από το θεράποντα ιατρό. Περιστασιακή επίσκεψη στο νευρολόγο, κατά την έναρξη και διακοπή της θεραπείας. επίπεδο 2: φαρμακοανθεκτικές επιληψίες που συνοδεύονται ενδεχομένως από γνωστικές διαταραχές και/ή διαταραχές συμπεριφοράς. Μέριμνα από πολλές ειδικότητες (νευρολόγος, παιδονευρολόγος, νευροφυσιολόγος, νευροακτινολόγος, νευροψυχολόγος, ψυχίατρος, ψυχολόγος κ.λ.π.)σε επίπεδο νοσοκομειακών μονάδων επιληπτολογίας, ή ειδικά κέντρα. επίπεδο 3: φαρμακοανθεκτικές επιληψίες που μπορούν να θεραπευτούν χειρουργικά. Μέριμνα σε επίπεδο νοσοκομειακών μονάδων εξειδικευμένων στη χειρουργική της επιληψίας. επίπεδο 4: επιληψίες των οποίων η σοβαρότητα ή η συνοδός αναπηρία δεν επιτρέπουν φυσιολογική ένταξη στην κοινωνία. Μέριμνα μακράς διάρκειας σε ιδρύματα. ΗΛΕΚΤΡΟΕΓΚΕΦΑΛΟΓΡΑΦΙΑ Μεθοδολογία Το ΗΕΓ καταγράφει την εγκεφαλική ηλεκτρική δραστηριότητα δια μέσου ηλεκτροδίων επιφανείας, τα οποία τοποθετούνται στο κρανίο με τυποποιημένο τρόπο. Τα ηλεκτρόδια συνδέονται μεταξύ τους σύμφωνα με διατάξεις διάφορης πολυπλοκότητας. Ένα ‘‘απλό’’ ΗΕΓ διαρκεί περίπου 20 λεπτά. Πρέπει να καταγραφούν τρεις έως τέσσερις διαφορετικές διατάξεις. Η αντιδραστικότητα των ΗΕΓ δραστηριοτήτων αξιολογείται με απλές δοκιμασίες: άνοιγμα των ματιών , σύσφιξη της γροθιάς. Δύο τύποι ενεργοποίησης γίνονται συστηματικά. Η υπέρπνοια συνίσταται στο να ανασάνει ο ασθενής βαθιά και για 3 έως 5 λεπτά για να προκληθεί υποκαπνοία με αναπνευστική αλκάλωση: αυτές οι βιοχημικές αλλαγές μπορεί να προκαλέσουν ΗΕΓ ανωμαλίες ή να επάγουν κρίσεις. �£τα διαλείποντα φωτεινά ερεθίσματα χρησιμοποιούνται φωτεινές λάμψεις σύντομες και έντονες, των οποίων η συχνότητα αυξάνεται προοδευτικά και μπορούν να εφαρμοστούν με τα μάτια ανοιχτά, κλειστά ή αμέσως μετά το κλείσιμο των ματιών. Αυτή η τεχνική είναι σημαντική για τη διερεύνηση των φωτοευαίσθητων επιληψιών. �£την κλινική επιληπτολογία Το ΗΕΓ παίζει θεμελιώδη ρόλο στην κλινική επιληπτολογία. Επιτρέπει τη συλλογή επιχειρημάτων για την θετική διάγνωση και την ταξινόμηση των επιληψιών. Η ορθότητα του αρχικού προσανατολισμού προς κάποιο σύνδρομο μπορεί να είναι αποφασιστική για την εκλογή της κατάλληλης θεραπείας. Το ΗΕΓ επιτρέπει επίσης την παρακολούθηση της επιληψίας ιδιαίτερα όταν υπάρχει αλλαγή της συμπτωματολογίας ή της συχνότητας των κρίσεων ή όταν εξετάζεται η δυνατότητα διακοπής της θεραπείας. Ωστόσο το ΗΕΓ πολλών επιληπτικών ασθενών μπορεί να στερείται κάθε παροξυσμικής δραστηριότητας. Ομοίως, άτομα που ποτέ δεν εμφάνισαν επιληπτικές κρίσεις μπορεί τυχαία να εμφανίσουν ΗΕΓ δραστηριότητες που απαντώνται τυπικά στην πορεία αυτής της πάθησης. Κατά συνέπεια το ΗΕΓ δε μπορεί ποτέ από μόνο του να θέσει ή να αναιρέσει τη διάγνωση. ‘‘Δεν υπάρχει παθολογικό ΗΕΓ παρά μόνο στον ασθενή’’. Μόνο έξι τύποι κρίσεων περιλαμβάνονται σ’αυτή την ομάδα: αφαιρέσεις, (τυπικές ή άτυπες), μυοκλονικές κρίσεις, τονικές κρίσεις, κλονικές κρίσεις, τονικοκλονικές κρίσεις, ατονικές κρίσεις. • • Αφαιρέσεις Oι αφαιρέσεις είναι κρίσεις μικρής διάρκειας που χαρακτηρίζονται πρωτίστως από αλλοίωση (ελάττωση ή κατάργηση) της συνείδησης. Οι τυπικές αφαιρέσεις παρουσιάζουν αιφνίδια έναρξη και λήξη. Οι τυπικές αφαιρέσεις απαντώνται στις επιληψίες με αφαιρέσεις της παιδικής ηλικίας και της εφηβείας. Υποδιαιρούνται σε έξι κλινικές παραλλαγές. Απλές αφαιρέσεις �£τις απλές αφαιρέσεις μόνη η αλλαγή του επιπέδου συνείδησης συνοψίζει ολοκληρωτικά την κλινική εικόνα. Το άτομο, συχνά ένα παιδί, ακινητοποιείται με το βλέμμα στο κενό διακόπτοντας την τρέχουσα δραστηριότητα για μεταβλητό χρονικό διάστημα 5 έως 30 δευτερολέπτων. Με το τέλος της κρίσεως το άτομο επανέρχεται στη δραστηριότητά του, χωρίς να θυμάται το επεισόδιο. Αφαιρέσεις με κλονικά στοιχεία �£τις αφαιρέσεις με κλονικά στοιχεία, η αλλαγή του επιπέδου συνείδησης συνδέεται με ήπιες μυοκλονίες των βλεφάρων ή περιστοματικές που επαναλαμβάνονται ρυθμικά 3 φορές το δευτερόλεπτο. Αφαιρέσεις με ατονικά στοιχεία Οι αφαιρέσεις με ατονικά στοιχεία συνοδεύονται από ελάττωση του τόνου θέσης προξενώντας μία καμπτική κίνηση της κεφαλής και ενίοτε του κορμού. Αφαιρέσεις με τονικά στοιχεία Οι αφαιρέσεις με τονικά στοιχεία μπορεί να περιορίζονται σε μία στροφή των οφθαλμικών βολβών ή παρουσιάζουν έκταση της κεφαλής με οπισθώθηση του κορμού. Άτυπες αφαιρέσεις Οι άτυπες αφαιρέσεις χαρακτηρίζονται από προοδευτικότερη έναρξη και λήξη, γενικά μεγαλύτερη διάρκεια και συχνά μία λιγότερο έκδηλη αλλαγή του επιπέδου συνείδησης. �£ε άλλες είναι παρόντα στοιχεία τονικά, ατονικά και/ή μυοκλονικά πιο έκδηλα και λιγότερο συμμετρικά απ’ότι στις τυπικές αφαιρέσεις. • • Μυοκλονικές κρίσεις Οι μυοκλονίες χαρακτηρίζονται στο νευροφυσιολογικό επίπεδο από ταυτόχρονη σύσπαση αγωνιστών και ανταγωνιστών μυών, που επιφέρει ένα αιφνίδιο και βραχύ τίναγμα, με ποικίλη εντόπιση και ένταση. Αυτά τα τινάγματα αλληλεπιδρούν με την κινητική δραστηριότητα και προξενούν αδεξιότητα, πτώση αντικειμένων και απότομη πτώση εφόσον επεκτείνονται στα κάτω άκρα. • • Κλονικές κρίσεις Οι κλονικές κρίσεις συμβαίνουν εκλεκτικά στο μικρό παιδί, ενίοτε στα πλαίσια πυρετικών σπασμών. �£υνίστανται σε αμφοτερόπλευρα κλονικά τινάγματα, ενίοτε ασύμμετρα, προοδευτικά επιβραδυνόμενα, ποικίλης διάρκειας που συνοδεύονται από αλλαγή του επιπέδου συνείδησης και μετακριτική σύγχυση. • • Τονικές κρίσεις Οι τονικές κρίσεις χαρακτηρίζονται από μία μόνιμη μυϊκή σύσπαση, μη παλμική, που διαρκεί τουλάχιστον μερικά δευτερόλεπτα και συνδέεται με μία αλλαγή του επιπέδου συνείδησης, άπνοια και άλλες φυτικές διαταραχές. • • Ατονικές κρίσεις Οι ατονικές κρίσεις χαρακτηρίζονται από κατάργηση του τόνου θέσεως που προξενεί μία απότομη και τραυματική πτώση. Ενίοτε περιορίζονται σε μία απλή πτώση της κεφαλής προς τα εμπρός. • • Τονικοκλονικές κρίσεις Οι τονικοκλονικές κρίσεις είναι συχνότερες γενικευμένες κρίσεις. Ξεκινούν χωρίς πρόδρομα σημεία και στη συνέχεια εξελίσσονται σε τρεις φάσεις: τονική, κλονική και λύσης. Η τονική φάση διαρκεί 10 έως 20 δευτερόλεπτα. Ξεκινά με μία κραυγή. Η συνείδηση καταργείται από την αρχή. Η κλονική φάση διαρκεί περίπου 30 δευτερόλεπτα. Η διαλείπουσα χαλάρωση της τονικής μυϊκής σύσπασης προκαλεί αμφοτερόπλευρα, σύγχρονα, έντονα τινάγματα, τα οποία προοδευτικά αραιώνουν για να διακοπούν απότομα. Η φάση της λύσης διαρκεί από μερικά λεπτά έως μερικές δεκάδες λεπτών. Αμέσως μετά την κλονική φάση, το άτομο, υποτονικό και ακίνητο, παρουσιάζει βαθιά θόλωση της συνείδησης και πλήρη μυϊκή χαλάρωση. Η αναπνοή επανέρχεται, ευρεία και θορυβώδης. Εκτός από τη συχνότητα των κρίσεων και τις πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες της θεραπείας, η αντικειμενική και υποκειμενική απήχηση της επιληψίας στην καθημερινή ζωή αποτελεί ένα από τα πιο ισχυρά κριτήρια για την αξιολόγηση της ‘‘ποιότητας ζωής’’ των ασθενών. Ύπνος Η χρησιμότητα επαρκούς ύπνου με κατάκλιση και αφύπνιση σε τακτικές ώρες είναι ένα σημαντικό σημείο της υγιεινής της ζωής. Πρακτικά, ο σεβασμός αυτού του μέτρου είναι συχνά σχετικός, ιδίως στους εφήβους και τους νεαρούς ενήλικες. Εάν η ώρα κατάκλισης καθυστέρησε και το επιτρέπουν οι επαγγελματικές υποχρεώσεις, πρέπει να δοθεί στον ασθενή η συμβουλή να αλλάξει την αφύπνισης για να διατηρήσει σταθερή διάρκεια ύπνου. Δεν είναι χρήσιμο να διακόπτεται ένας λίγο παρατεταμένος πρωινός ύπνος για να ληφθεί η πρώτη δόση του φαρμάκου. Τηλεόραση και παιχνίδια video Η τηλεόραση, οι οθόνες videoτων ηλεκτρονικών παιχνιδιών και των υπολογιστών είναι καλά ανεκτά από την πλειοψηφία των επιληπτικών. Εάν υπάρχει μία φωτοευαίσθητη επιληψία απλές προφυλάξεις (καλά φωτισμένο δωμάτιο, ικανή απόσταση ανάμεσα στην οθόνη και τον παρατηρητή, κάλυψη του ενός ματιού με την παλάμη του χεριού σε περίπτωση αποσυντονισμού της οθόνης) ελαττώνουν τους κινδύνους. Αθλητισμός Η εξάσκηση μιας αθλητικής δραστηριότητας είναι ένας σημαντικός παράγοντας της κοινωνικής ολοκλήρωσης. Οι απαγορεύσεις, εμφανείς, Εξαρτώνται από τον τύπο των κρίσεων και τον κίνδυνο να εμφανιστούν κατά την αθλητική δραστηριότητα. Ορισμένες δραστηριότητες απαγορεύονται, επειδή η ζωή του ασθενούς τίθεται σε κίνδυνο από μια σοβαρή κρίση:υποβρύχιες καταδύσεις, ιστιοπλοΐα, κ.α. Η ιππασία πρέπει να επιτρέπεται μόνο στους καλά ελεγχόμενους ασθενείς. Ο αθλητισμός ή η γυμναστική δεν αναδεικνύονται. Η οδήγηση ποδηλάτου μπορεί να επιτραπεί ακόμη κι αν υπάρχει μικρός κίνδυνος ατυχήματος. �£υνιστάται να φορούν κράνος. Φοίτηση στο σχολείο Τα περισσότερα επιληπτικά παιδιά μπορούν και πρέπει να ακολουθούν μία φυσιολογική φοίτηση στο σχολείο. Οι συνέπειες πάνω στην καλή μεταγενέστερη πορεία των σπουδών μπορεί να είναι μείζονες εάν η επιληψία ξεκινήσει κατά την εκμάθηση της ανάγνωσης. Μία στενή συνεργασία ανάμεσα στο θεράποντα ιατρό, το σχολίατρο και τον εκπαιδευτή είναι λοιπόν βασική για να παραμείνει το επιληπτικό παιδί στις κανονικές εκπαιδευτικές δομές. • ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΚΑΝΕΙ ΕΝΑ�£ ΑΝΘΡΩΠΟ�£ ΠΟΥ ΠΑ�£ΧΕΙ ΑΠΟ ΕΠΙΛΗΨΙΑ; Να ακολουθεί την θεραπεία του κανονικά και σύμφωνα με τις υποδείξεις του γιατρού του. Να μην διακόπτει απότομα την θεραπεία του. Να αναφέρει στον γιατρό τυχόν παρενέργειες από τα φάρμακα. Να ζει φυσιολογική ζωή. Ανάλογα με το είδος των κρίσεων, μπορεί να υπάρχον ειδικοί περιορισμοί. • ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΠΟΦΕΥΓΕΙ ΕΝΑ�£ ΑΝΘΡΩΠΟ�£ ΠΟΥ ΠΑ�£ΧΕΙ ΑΠΟ ΕΠΙΛΗΨΙΑ; Να κολυμπάει μόνος του. Να κάνει μπάνιο με κλειστή πόρτα. Να οδηγεί αυτοκίνητο εάν δεν έχον ρυθμιστεί απόλυτα οι κρίσεις του και σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού. Να αποφεύγει ορισμένα επαγγέλματα και δραστηριότητες (π.χ. οικοδόμος που δουλεύει σε σκαλωσιές, επαγγελματίας οδηγός, χειρούργος κλπ) • ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΚΑΝΟΥΜΕ �£ΤΗΝ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΜΙΑ�£ ΚΡΙ�£Η�£; Να διατηρήσουμε την ψυχραιμία μας και χρονομετρήσουμε την κρίση. Να απομακρύνουμε αντικείμενα γύρω από τον ασθενή. Να χαλαρώσουμε τα ρούχα του και να βγάλουμε τα γυαλιά του εάν φοράει. Επίσης, να γυρίσουμε το κεφάλι του στο πλάι ώστε να μην καταπιεί ενδεχόμενα εμέσματα. Μπορούμε να βάλουμε κάτι μαλακό κάτω από το κεφάλι του. Θα πρέπει να δείξουμε κατανόηση μετά την κρίση. • ΤΙ ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΚΑΝΟΥΜΕ �£ΤΗΝ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΜΙΑ�£ ΚΡΙ�£Η�£; Να μην μετακινήσουμε τον ασθενή εκτός εάν κινδυνεύει. Μην περιορίζουμε τις κινήσεις του. Μην βάλουμε τίποτα στο στόμα του και μην προσπαθήσουμε να του το ανοίξουμε. Επίσης, να μην του δώσουμε τίποτα να πιει. • Πώς πρέπει, όμως, να αντιμετωπίζονται αυτά τα άτομα και από την κοινωνία αλλά και φυσικά από τους συνομήλικους όσον αφορά τα παιδιά; Κατά τη γνώμη μου, πιστεύω ότι δεν πρέπει να αντιμετωπίζουμε αυτά τα άτομα διαφορετικά από τα άλλα στην κοινωνία, είτε αυτά είναι μεγάλης ηλικίας είτε είναι μικρά παιδιά που μπορεί να νιώθουν άσχημα. Δηλαδή όταν χρειάζονται κάποια δουλειά για να εργαστούν να μην ενεργούν ρατσιστικά οι εργοδότες λόγω κάποιας αρρώστιας. Το ίδιο ισχύει και για τη φοίτηση στο σχολείο. Ωστόσο πολλά επιληπτικά παιδιά παρουσιάζουν μαθησιακές δυσκολίες, τα αίτια των οποίων δεν είναι μοσήμαντα: διαταραχή των γνωστικών λειτουργιών, έλλειψη προσοχής ή ψυχοκινητική διέγερση λόγω της θεραπείας, απουσίες λόγω των κρίσεων, διαταραχές του χαρακτήρα και ψυχολογικές δυσκολίες που δημιουργούνται από ένα αίσθημα κατωτερότητας έναντι των μη επιληπτικών παιδιών, υπερπροστασία από τους γονείς, ανεπαρκής εκπαίδευση του προσωπικού του σχολείου. Τέλος, επιληψία έχουν πολλά άτομα επιφανή και μη σε όλο τον κόσμο. Ωστόσο, τα περισσότερα ζουν και δουλεύν φυσιολογικά!!

60

George A.

�£ΚΕΛΕΤΙΚΟΙ ΜΥΕ�£ Οι μύες προσδίδουν βάρος στο σώμα καθώς, σχεδόν το 40 τοις εκατό του βάρους του σώματος προέρχεται από τους μύες. Το ανθρώπινο σώμα είναι εμπλουτισμένο από τρία βασικά είδη μυών: τους γραμμωτούς ή σκελετικούς, τους καρδιακούς και τους λείους μύες. Οι γραμμωτοί η σκελετικοί μύες αποτελούνται από μακρές, στερεές, παράλληλα διατεταγμένες μυϊκές ίνες, οι οποίες μπορούν να συστέλλονται έντονα και γρήγορα, αλλά μόνο για μικρά χρονικά διαστήματα. Οι μύες αυτοί ουσιαστικά, καλύπτουν και κινούν το σκελετό. Οι καρδιακοί μύες αποτελούνται από κοντές, διακλαδισμένες , κατάλληλα συνδεδεμένες μυϊκές ίνες, που σχηματίζουν ένα δίκτυο στα τοιχώματα της καρδιάς. Το μυοκάρδιο συσπάται συνεχώς ρυθμικά και αόκνως. Οι μύες αυτοί ουσιαστικά στέλνουν το αίμα σε όλο το σώμα. Οι λείοι μύες βρίσκονται στα τοιχώματα των οργάνων του πεπτικού συστήματος, των αιμοφόρων αγγείων, των γεννητικών οργάνων και των οργάνων της ουροποιητικής οδού. Οι λείοι μύες αποτελούνται από ίνες κοντές, ατρακτοειδούς σχήματος, λεπτότερες από τις μυϊκές ίνες των γραμμωτών μυών και είναι χαρακτηριστικό ότι, συστέλλονται βραδέως, αλλά η συστολή τους είναι παρατεταμένη. Οι μύες αυτοί ουσιαστικά εκτελούν κινήσεις χωρίς να υπόκεινται στη βούληση μας. Οι μύες στο σύνολο τους, θα λέγαμε, ότι παράγουν κίνηση και προσδίδουν στο σώμα αρμονία και σταθερότητα. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟ�£ ΓΕΩΡΓΙΟ�£ LONDON ON NCS HPC METROPOLITAN HOSPITAL CEO IN MEDICAL CENTRES IN SOUTH LONDON PROFESOR AS A PHYSIOTHERAPIST IN METROPOLITAN HOSPITAL. PSYCHOLOGIST

60

George A.

ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ�£ β). ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Α. Εισαγωγή στην Παιδαγωγική 1. Η έννοια της αγωγής. Αναγκαιότητα, σκοποί και μέσα της αγωγής. Παράγοντες και μορφές αγωγής του σύγχρονου ανθρώπου. Το μορφώσιμο του ανθρώπου. 2. Η Παιδαγωγική ως Επιστήμη (αντικείμενο, προβληματική και μέθοδοι της Παιδαγωγικής). Η σχέση της Παιδαγωγικής με τις λοιπές Κοινωνικές Επιστήμες. Οι κλάδοι της Παιδαγωγικής. 3. Βασικές παιδαγωγικές και εκπαιδευτικές έννοιες (εκπαίδευση, διδασκαλία, μάθηση, αξιολόγηση, αναλυτικό πρόγραμμα, είδη αναλυτικού προγράμματος, διδακτικές αρχές, διδακτικοί στόχοι, είδη διδακτικών στόχων, μορφές διδασκαλίας). 4. Η εξέλιξη της παιδαγωγικής σκέψης από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα και ιδιαίτερα από το 18ο αιώνα έως την εποχή μας. �£ύγχρονα παιδαγωγικά και εκπαιδευτικά ρεύματα. Παγκοσμιοποίηση, κοινωνία της γνώσης και εκπαίδευση (οι προκλήσεις της σύγχρονης εποχής και ο αντίκτυπός τους στην αγωγή, την εκπαίδευση και την κατάρτιση). 5. Η παιδαγωγική σχέση. Ο παιδαγωγικός ρόλος του δασκάλου σήμερα. Τα χαρακτηριστικά του αποτελεσματικού εκπαιδευτικού. γ). ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Εισαγωγικό μάθημα Ψυχολογίας-Εξελικτική Ψυχολογία Έργο της Ψυχολογίας. Ιστορική εξέλιξη της Ψυχολογίας. Μέθοδοι έρευνας της Ψυχολογίας. Κλάδοι της Ψυχολογίας. �£ύγχρονες τάσεις στην Ψυχολογία. Έννοια και έργο της εξελικτικής ψυχολογίας. Εξέλιξη, ανάπτυξη. Αρχές της ανάπτυξης. Θεωρητικές κατευθύνσεις στην εξελικτική ψυχολογία. Χαρακτηριστικά γνωρίσματα και πορεία της βιοσωματικής, ψυχοκινητικής, νοητικής, γλωσσικής, συναισθηματικής, κοινωνικής ανάπτυξης. Αναλυτική περιγραφή της ανάπτυξης στις διάφορες φάσεις της ζωής του ατόμου: Προγεννητική περίοδος, βρεφική ηλικία, νηπιακή ηλικία, σχολική ηλικία, εφηβική ηλικία. Φυσιολογική συμπεριφορά και οι παραλλαγές της στις διάφορες ηλικίες. Κριτήρια καθορισμού και μορφές παθολογικής συμπεριφοράς στις διάφορες ηλικίες. Διαγνωστικές προσεγγίσεις αναπτυξιακών διαταραχών. Επιδράσεις της οικογένειας στην ψυχοκοινωνική ανάπτυξη του παιδιού. �£υμβουλευτική των γονέων. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ�£ 1. ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Έννοια και έργο της εξελικτικής ψυχολογίας. Εξέλιξη, ανάπτυξη. Αρχές της ανάπτυξης. Θεωρητικές κατευθύνσεις στην εξελικτική Ψυχολογία . Χαρακτηριστικά γνωρίσματα και πορεία της βιοσωματικής - Ψυχοκινητικής - νοητικής - γλωσσικής - συναισθηματικής - κοινωνικής ανάπτυξης. Αναλυτική περιγραφή της ανάπτυξης στις διάφορες φάσεις της ζωής του ατόμου: Προγεννητική περίοδος, βρεφική ηλικία, νηπιακή ηλικία, σχολική ηλικία, εφηβική ηλικία. �£υμβουλευτική των γονέων. Φυσιολογική συμπεριφορά και οι παραλλαγές της στις διάφορες ηλικίες. Κριτήρια καθορισμού και μορφές παθολογικής συμπεριφοράς στις διάφορες ηλικίες. Διαγνωστικές προσεγγίσεις αναπτυξιακών διαταραχών. Επιδράσεις της οικογένειας στην ψυχοκοινωνική ανάπτυξη του παιδιού. 2. ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΤΗ�£ ΠΡΟ�£ΩΠΙΚΟΤΗΤΑ�£ Ψυχολογία της προσωπικότητας:΄Εννοια της προσωπικότητας. Νομοθετικές και ιδιογραφικές μέθοδοι. Ψυχοδυναμικές θεωρίες: S.Freud, K.Jung, Adler, νεοφροϋδικές θεωρίες Lakan. �£υμπεριφοριστικές θεωρίες: Skinner-Eydenck, Dollard Miller. Κοινωνικογνωστικές θεωρίες: Bandura, Mahoney. Ανθρωπιστικές θεωρίες. �£ωματοτυπικές θεωρίες. Παραγοντικές θεωρίες της προσωπικότητας. Προσωπικότητα και το πρόβλημα: «της αλληλεπίδρασης ατόμου-περιστάσεων». Προσωπικότητα και υγεία (σωματική και ψυχική υγεία του ατόμου). 3. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙ�£ΤΗΜΟΝΙΚΗ�£ ΕΡΕΥΝΑ�£-�£ΤΑΤΙ�£ΤΙΚΗ Μεθοδολογία �£τατιστική: Βασικές έννοιες και χαρακτηριστικά της έρευνας. Μέσα συλλογής ερευνητικού υλικού. Δειγματοληψία. Μέθοδοι στην περιγραφική έρευνα. Μέθοδοι στην πειραματική έρευνα. �£υγγραφή της ερευνητικής μελέτης. Περιγραφική στατιστική: Κατανομές συχνοτήτων, δείκτες κεντρικής τάσης, δείκτες διασποράς, δείκτες συνάφειας, μετατροπή κλιμάκων. Επαγωγική στατιστική: Γενικές αρχές και πορεία στατιστικών επαγωγών. Θεωρία πιθανοτήτων. Έλεγχος υποθέσεων και στατιστικές εκτιμήσεις διαφόρων παραμέτρων: μέσων όρων, δεικτών διασποράς, ποσοστιαίων αναλογιών, δεικτών συνάφειας. Παραγοντικά σχέδια. Ανάλυση διακύμανσης. Ανάλυση παλινδρόμησης και στατιστική πρόβλεψη.

60

George A.

ΙΔΕΟΛΟΓΗΜΑΤΑ ΦΟΒΟ�£-ΦΟΒΙΕ�£ TOY ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΟΥ METROPOLITAN HOSPITAL LONDON Φόβος είναι ταραχή και λύπη γεννωμένη εκ της συνειδήσεως μέλλοντος κακού, μετά της οποίας συνδέεται και τάσις προς απαλλαγήν. Αφορμή αυτού γίνεται η ορμή της αυτοσυντηρησίας η οποία υπάρχει εις έκαστον ζώον από τα ατελέστατα μέχρι τα τελειότατα, και συντείνει εις την σωτηρίαν αυτών. Είναι δε και ο φόβος πολλαπλούς εις την εκδήλωσιν του, εξηρτημένος μάλιστα από την υπάρχουσαν εις έκαστον ζώον προδιάθεσιν. Ο φόβος ορίζεται φιλοσοφικώς κατά τα μέσα του ΙΕ' αιώνος, αποτελών σήμερον μίαν θεμελιώδη έννοιαν εις την ανάλυσιν της υπάρξεως. �£υμφώνως προς φιλοσοφικάς θεωρίας ο άνθρωπος ζη εις ένα κόσμον ο οποίος δεν έχει κοινά σημεία με αυτόν, και του οποίου ο αυστηρός μηχανισμός δεν επιτρέπει εις τον άνθρωπον να γνωρίση την αιτίαν της υπάρξεώς του εις αυτόν. Ο φόβος κατά τον Κιρκεγκώρ καθορίζει τα όρια της περιοχής εκείνης, εις την οποίαν ευρίσκεται ο άνθρωπος, όταν δεν ζη μόνον αισθητικώς ή ηθικώς. Ο Κιρκεγκώρ διακρίνει δύο είδη φόβου: τον δευτερογενή αντικειμενικώς, συνειδητώς και λογικώς οριζόμενον φόβον, ο οποίος εμφανιζόμενος ως ακολουθία μιας πτώσεως, προυποθέτει την εμπειρίαν και τον πρωτογενή αόριστον, ασυνείδητον και μη εξαρτώμενον εκ λογικών παραγόντων φόβον, ο οποίος προυπάρχει της εμπειρίας. Ο Βορέας διακρίνει επίσης δύο κύρια είδη φόβου: τον καθ' ορμήν και τον εκ παραστάσεων φόβον. Καθ' ορμήν, λέγεται ο φόβος ο γινόμενος άνευ σαφούς γνώσεως του κακού ή του κινδύνου. Ο Ίππος εις την έρημον τρέπεται εις φυγήν, όταν ακούη λέοντα βρυχώμενον, χωρίς να έχη γνώσιν του θηρίου. Το μικρό παιδίον φοβείται από θόρυβον που γίνεται ξαφνικά. Εκ παραστάσεων φόβος λέγεται εκείνος ο οποίος προέρχεται από πραγματικόν ή υποτιθέμενον κίνδυνον. Τον φόβον αυτόν ώρισεν ο Πλάτων ως «προσδοκίαν κακού». Ο Αριστοτέλης είπε περί αυτού: «φόβος λύπη τις ή ταραχή εκ φαντασίας μέλλοντος κακού φθαρτικού ή λυπηρού». Ο φόβος χαρακτηρίζεται ενστικτώδης, συμφυής με την ανθρωπίνην ύπαρξιν, γονίδιον μεταβιβαζόμενο υποχρεωτικώς, διότι αποτελεί όργανον αποφυγής κινδύνου, ένστικτον που προκαλεί τον φόβον δι' αυτοπροστασίαν του ανθρωπίνου οργανισμού, δι'αποφυγήν δυσαρέστων ψυχικών καταστάσεων και επομένως ομαλήν πορείαν προς την ζωήν. Το γονίδιον είναι βασικόν στοιχείον που προκαλεί τον φόβον, προειδοποιεί δι' έντασιν της προσοχής, αξιολόγησιν του μεγέθους των κινδύνων όχι μόνον προσωρινώς αλλά και ισοβίως.Το ένστικτον του φόβου ενυπάρχει εις τους ατελείς, τους ημιτελείς και εις τους τελείους ζωικούς οργανισμούς. Ωρισμένα είδη του ζωικού βασιλείου, των οποίων ο εγκέφαλος δεν είναι πλήρως τελειοποιημένος, έχουν εκ της φύσεώς των κεραίας λήψεως παρουσίας κινδύνων εκ των εχθρών, εξ αιτίας καιρικών και γεωλογικών φαινομένων, όπως οι σεισμοί, τους οποίους ο όνθρωπος δια της ιδιαιτέρας νοητικής καταστάσεώς του αδυνατεί να διαισθανθή προ της εκδηλώσεώς των. Μορφαί του φόβου είναι και η ανησυχία και η αδημονία και ο τρόμος και η φρίκη και η κατάπληξις και η αγωνία. Φυσιολογικαί εκδηλώσεις αυτού είναι πολλαί, όπως η επιβράδυνσις της αναπνοής, η ταχεία κίνησις της καρδίας, αι εκκρίσεις αδένων και η συστολή των αιμοφόρων αγγείων, αι άτακτοι κινήσεις και η ορμή προς φυγήν και αναζήτησιν μέσων σωτηρίας. Ο φόβος ως βασικόν ένστικτον είναι απαραίτητος δια την ζωικήν μας συντήρησιν και αλλοίμονον εις όποιον απώλεσε το συναίσθημα του φόβου, διότι τότε θα οδηγηθή, εις στέρησιν της ζωικής του υπάρξεως. �£υμφώνως προς την ψυχολογίαν του βάθους, ο φόβος ο προερχόμενος εκ νευρώσεων δεν συνειδητοποιεί το αντικείμενον του τρόμου του. Η ρίζα διαφόρων παθολογικών καταστάσεων του φόβου ευρίσκεται εις πολλάς νευρωτικάς και ψυχωτικάς καταστάσεις. Ο φόβος αφυπνίζει και προασπίζεται την ηθική μας συνείδησιν. Θέτει εις διέγερσιν τα ηθικά στοιχεία της συνειδήσεώς μας, βασική προυπόθεσις δια την προσέγγισιν της ευτυχίας. Η επίδρασις των φόβων εις την ψυχήν μας εκτός των δυσμενών επιδράσεων εις την σωματικήν λειτουργίαν, επιδρά αποτρεπτικώς και εις την δημιουγίαν στέρεου και ικανού χαρακτήρος προς πραγμάτωσιν ηθικών αξιών. Τα μέσα προς αντιμετώπισιν του φόβου είναι: το παρασυμπαθητικόν σύστημα, η αυτοθεραπεία, το χιούμορ, το τραγούδι και τέλος η λογική μας και η συνάφεια με το αντικείμενον προελεύσεως του φόβου. Αν οι φόβοι μας είναι μόνιμοι, επίμονοι ανεξέλεγκτοι από εμάς τότε έχουμε ψυχοσωματικόν πρόβλημα και απαιτούνται ψυχανάλυσις, υπνοθεραπεία και ψυχοσωματικά φάρμακα τη συνταγή ψυχιάτρου. Ενώ ο φόβος είναι μια αμυντική οργάνωσις του εαυτού μας από κάποιον υπαρκτό κίνδυνο, από κάποια λογική αιτία κινδύνου, απειλής αντικειμενικής ή και νοητικής διεργασμένης λογικώς, η φοβία είναι παθολογική φοβική κατάστασις από παράλογον κίνδυνον αντικειμονικόν και νοητικόν. �£υνήθως εις φοβίαν καταλήγουν, όσοι πλήττονται από κατάθλιψιν, από ψυχώσεις, από υστερίαν, από αγχώδη νεύρωσιν, από σοκ και πανικόν. ΧΑΡΑΚΤΗΡA�£ ΚΑΙ ΠΡΟ�£ΩΠΙΚΟΤΗ�£ Εις την ευρυτάτην έννοιαν λέγοντας χαρακτήρα εννοούμεν το χάραγμα, το γνώρισμα, το οποίον αποτελεί ιδιαιτερότητα ενός αντικειμένου. Εις στενοτέραν έννοιαν ο χαρακτήρ αποκαλύπτει τον ιδιαίτερον τρόπον δια του οποίου εννοούμεν, συναισθανεθα, εκφράζομεν την βούλησιν και πράττομεν. Εις την δημιουργίαν του χαρακτήρος συντελούν οι εξής παράγοντες: η προδιάθεσις και ηεπίδρασις του περιβάλλοντος. Η προδιάθεσις έλκει την αρχήν από φυσιολογικά αίτια, από τα οποία τα σπουδαιότερα είναι η κατασκευή του νευρικού συστήματος και καθολοκληρίαν η σύστασις του σώματος. Την γένεσιν του χαρακτήρος ο Εμπεδοκλής, ο Ιπποκράτης και ο Γαληνός απέδιδον εις την ανάμειξιν των χυμών που επικρατούν εις το σώμα, όπως είναι η κιτρίνη και η μέλαινα χολή και το φλεγμα. Εκ της απόψεως αυτής προήλθον τέσσαρες χαρακτήρες: ο χολερικός, ο μελαγχολικός, ο αιματώδης, και ο φλεγματικός. Ο χολερικός είναι ο χαρακτήρ ο οποίος εμφανίζει ενεργητικότητα έντονον, βουλήσεως σταθερότητα, διαρκή τάσιν προς το πράττειν, συνάπτεται δε μετά διανοίας ισχυράς. Τοιούτου είδους χαρακτήρες υπήρξαν: ο Περικλής, ο Θεμιστοκλής, ο Μ.Αλέξανδρος, ο Καίσαρ κ.α. μεγαλεπήβολοι και μεγαλοπράγμονες. Ο μελαγχολικός διαθέτει συναισθηματικήν ισχύν, στρέφεται ολίγον εις τον έξω κόσμον και ατενίζει τα περί αυτόν κατά τρόπον απαίσιον. Τοιούτοι υπήρξαν ο Ηγησίας, ο Leopardi, ο Schopenhauer. Ο αιματώδης παρουσιάζει έντονον δραστηριότητα εις το συναισθάνεσθαι, παραμένει όμως αδύναμος περί την βούλησιν και κλίνει προς την αστάθειαν και μεταβολήν. Ο φλεγματικός διαθέτει ολίγην ενεργητικότητα και εγρήγορσιν, παρουσιάζεται απαθής και αποστασιοποιημένος από μεγάλας ψυχικάς συγκινήσεις. Εις την γένεσιν του χαρακτήρος εκτός του νευρικού συστήματος και του αίματος συντελούν ακόμη και η εσωτερική έκκρισις των αδένων, ιδιαιτέρως δε των Θυρεοειδών, των παραθυρεοειδών, και των επινεφριδίων, καθώς και των γεννητικών. Ο Wundt ερμηνεύει την γένεσιν του χαρακτήρα εκ των τάσεων προς μεταβολήν που επικρατούν εις τον οργανισμόν. Διακρίνει δε τους εξής χαρακτήρας: τον ταχύν, τον βραδύν, τον δραστήριον και τον αδρανή τύπον. Και τον ταχύν και δραστήριον ονομάζει χολερικόν, τον βραδύ και αδρανήν φλεγματικόν. Ο Jung διακρίνων τους τύπους: τον εσωτερικόν ή ενδότροπον και τον εξωτερικόν ή εξώτροπον τοποθετείται πλησίον των παλαιών. Πολλαπλήν επίδρασιν ασκεί προσέτι και το περιβάλλον, εις την μόρφωσιν του χαρακτήρος, τόσο το φυσικόν όσο και το κοινωνικόν. Οφείλομεν όμως να παρατηρήσωμεν ότι διαφοροποιείται η διάκρισις των τύπων των ανθρώπων, αναλόγως των κλίσεων και των διαφερόντων, τα οποία παρουσιάζουν εις τον βίον των. Ο Αριστοτέλης διακρίνει τον θεωρητικόν βίον, που ασχολείται αναφορικά με την ερεσιν της αληθείας, τον πρακτικόν βίον, που ασχολείται κυρίως με το πράττειν, και τον απολαυστικόν βίον, που φέρεται προς τας σωματικάς ηδονάς. Ο Spranger διακρίνει: θεωρητικόν καλαισθητικόν, κοινωνικόν θρησκευτικόν, οικονομικόν και τύπον θηρευτικού δυνάμεως. Λέγοντας προσωπικότητα εννοούμεν το σύνολον των ψυχικών ιδιοτήτων εκάστου ατόμου εις την ενότητα αυτών. Περιέχει η προσωπικότης όλας τας ψυχικάς εκδηλώσεις, τας σχετιζομένας προς την νόησιν, τα συναισθήματα, την βούλησιν, αι οποίαι ταυτίζονται προς την ατομικότητα, το εγώ και την αυτοσυνειδησίαν του ατόμου. Η προσωπικότης αναπτύσσεται συν τω χρόνω και τελειοποιείται δια της προαγωγής όλων των ψυχικών στοιχείων. Δύτο είναι τα στάδια, τα οποία διακρίνομεν κατά την ανάπτυξιν της προσωπικότητος. Το πρώτον άρχεται από την παιδικήν ηλικίαν. Βάσις της προσωπικότητος το πρώτον καθίστανται τα αισθήματα, αι παραστάσεις, αι αναμνήσεις, τα συναισθήματα και αι ορμαί αι οποίαι αφορούν εις το σώμα ημών. Κατά το στάδιον τούτο όλος οψυχικός βίος στρέφεται πέριξ της φιλαυτίας του ανθρώπου, κυριαρχούν δε τα συναισθήματα της ηδονής και της λύπης καθώς και η τάσις προς τα υλικά αγαθά. Κατά το δεύτερον στάδιον αναπτύσσεται η προσωπικότης ιδιαιτέρως, καθόσον κατ'αυτό επικρατεί εις την συνείδησιν του ανθρώπου σνωτέρα περί του κόσμου αντίληψις, εκδηλούται δε η κύρια αυτοσυνειδησία, το εγώ και η προσωπικότης του ανθρώπου. Η εξέτασις της προσωπικότητος αποτελεί έργον της βιογραφίας και της ιστορίας, αι οποίαι εις την μελέτην αυτήν λαμβάνουν υπ'όψιν τα έργα των ατόμων, τα οποία εμφαίνουν τον χαρακτήρα αυτών και όλην την ψυχικήν εκδήλωσιν, καθώς εμφανίζεται εις τον καθημερινόν βίον. Εις τους νεωτέρους χρόνους δια την έρευναν της προσωπικότητος εφηρμόσθη ιδιαιτέρα μέθοδος, η ονομαζομένη ψυχογραφία, η οποία εξετάζει να δώσει εικόνα των ανθρώπων αφορμωμένην από ακριβεστέρας ψυχολογικάς παρατηρήσεις.

60

George A.

| | | Dyslexia & other specific learning disabilities Dyslexia is the most common of the specific learning difficulties. (Others include dyscalculia and digraph, which can cause problems with mathematical concepts and physical aspects of writing respectively.) They are caused by a difference in the way the brain receives and processes language and other kinds of information. Around 10% of the population have some degree of dyslexia and the exact nature of the condition varies widely, but students may experience some or all of the following: • Reading hesitantly and/or misreading, so research and comprehension may be slowed down. • Difficulty organizing thoughts, or following the structure of sequential material (such as lectures) may be caused by information-overload or too many associated ideas. • Short-term memory may be weak. • Lack of fluency in expressing ideas: problems with vocabulary, punctuation or sequencing of information. • Erratic spelling and difficulty with note taking. • Pronunciation or word finding difficulties, which may inhibit speaking in groups. • Difficulties in prioritization and time-management, and in organisation generally. • Discrepancy between intelligence and ability displayed in class, and the quality of written work. • Any of these may lead to anxiety, perfectionism and a dependence on over-complex or inappropriate learning strategies. How teaching staff can help Lectures and other teaching sessions • Provide hand-outs (preferably electronically) in advance of lectures and seminars and display main points to be covered in each session. (Many dyslexic students find text easier to read if the background is a pale colour rather than white) • Introduce new concepts and vocabulary explicitly. Provide an overview of topics to emphasize the underlying structure and show how new material fits in with other parts of the subject • Use visual aids or examples to illustrate key points. Videos, diagrams, practical and experimental activities will also help to bring abstract concepts to life. • Keep diagrams and slides clear and uncluttered, with limited content and in ‘plain English’ where possible. • Help students to develop note-making skills and encourage them to work in pairs or small groups after lectures to pool notes and review topics. • Encourage the use of assistive technology, such as tape recorders or laptops, if students find them helpful. Allow audio-taping of teaching sessions wherever possible to assist comprehension and revision. • Give any instructions or explanations in a clear sequence, orally and in writing, and explain the purpose of whatever is to be done • Give the student time to think before answering questions in class, and enough time to read information before being expected to use or discuss it. • Give reading lists in advance, preferably annotated or with guidance to identify essential texts. Give exact references for research articles. • Offer help with time management and give plenty of warning of deadlines. • Focus feedback on content and structure and encourage computer use to improve presentation. Penalizing poor spelling or handwriting just increases anxiety. • Mark work for content as far as possible, ignoring errors in spelling, grammar and punctuation. • Encourage the student to understand and build on their own strengths and ways of learning • Make sure coursework involves learning the skills needed to complete the course successfully • Be flexible about assessment where possible. Common recommendations include extra time allowance in examinations or the use of a scribe or computer software • Alternative assessment formats, such as visual displays or multimedia presentations, may allow subject knowledge to be demonstrated just as well as written assignments, and can help to improve confidence and writing ability while developing other transferable skills. However, course teams will need to consider how to maintain parity and consistency of standards when deciding whether to vary assessment tasks. See GEAR Appendix 6: Assessment of Students with a Disability [LINK to follow] Students with dyslexia may already be in contact with Student Services Disability Service, who offer advice and help with DSA applications, referrals for educational psychologist's reports as well as individual study support. Good communication between academic staff and learning support tutors can be very helpful, providing the student is happy for this to take place, to avoid any confusion about appropriate strategies and expectations for coursework assignments. Teaching staff can also contact the Dyslexia Support Officers for advice on identifying and referring students who you suspect may be previously undiagnosed dyslexics. Key contact details can be found at the Student Services Disability & Dyslexia website • 'Understanding Dyslexia' is a comprehensive guide for dyslexic students, produced by staff at Glasgow School of Art and funded by the Scottish Higher Education Funding Council (SHEFC). The emphasis on understanding dyslexia and providing information to help students take charge of their own learning, with plenty of useful tips on study approaches and self-organisation. • The British Dyslexia Association publishes several useful Information Sheets, as well as guidance on issues such as Disabled Student's Allowance and a range of assistive technology such as screen readers and voice recognition software. • Dyslexia Action (formerly The Dyslexia Institute, founded in 1972), which assesses and teaches people in Britain with dyslexia and trains specialist teachers. The website of the International Dyslexia Association (formerly The Orton Dyslexia Society), the oldest organization in the USA dedicated to the study and treatment of dyslexia. • Dyslexia The Gift, the website of Davis Dyslexia Association International (with HQ in the USA). Includes a forum for networking and sharing information about creative thinking, dyslexia and other learning differences. • World of Dyslexia website for teachers devoted to sharing information about helping dyslexic pupils and students. Includes links to news items. (Address of British end is PO Box 3000, Eastbound BN20 7GX) • ‘Dyslexia Adults Link’: World of Dyslexia website offering help and advice about dyslexia and dyslexia in the workplace. (UK focused) • Website of the Dyslexic Teachers’ Association (founded May, 2005), an organization supporting UK teachers with dyslexia and related Sold. • A website of the Wikimedia Foundation Inc of Florida. Provides more than just a definition of dyslexia. • Website of The Dyslexia Unit, University Laboratory of Physiology, Oxford University (describing research into the neurophysiological basis of dyslexia) • Child Development Information: US website providing information on dyslexia and other childhood disorders, and on current research. • Website of the Adult Dyslexia Organisation, a British charity run by dyslexics, founded in 1991.

60

George A.